Hoe we mensen kunnen aanzetten om meer te sparen.

De laatste tijd ben ik mijzelf meer gaan verdiepen in de psychologie achter poker en hoe deze psychologie eventueel kan helpen bij het maken van goede keuzes onder druk. Poker is in deze een prima metafoor voor de fases in ons leven waarin we moeten reageren en anticiperen op het onverwachte.

In een door het coronavirus geteisterde tijd, waarin het virus impact heeft op de wereldeconomie, is voor veel mensen een verslechterde financiële situatie het onverwachte geworden. Die verslechterde financiële situatie maakt het voor veel mensen, waarschijnlijk meer dan ooit, van belang om te sparen. Als dat mogelijk is uiteraard…

Gedragswetenschap om sparen op korte termijn te stimuleren

Het is zorgwekkend dat meer dan helft van de Westerse wereldbevolking tussen de 18 en 44 jaar niet over voldoende financiële middelen beschikt om zich te redden in een noodsituatie. Onderzoek heeft uitgewezen dan 39% van deze mensen niet in staat is om een noodzakelijke uitgave te betalen wanneer deze de 400 euro overschrijdt, en hierdoor gedwongen wordt om geld te lenen of gebruik te maken van een pensionfonds.

Nu is er een flink aantal gedragswetenschappelijke studies naar het stimuleren van sparen op de lange termijn, maar gezien de huidige coronaproblematiek vroeg ik mij af hoe we sparen op de korte termijn kunnen promoten.

Present Bias & Loss Aversion

Ondanks dat het zorgwekkend is dat veel mensen niet beschikken over een noodfonds, is dit niet geheel verrassend. Geld sparen druist namelijk in tegen wat normaal, rationeel gedrag is.

Volgens onderzoekers liggen de gedragswetenschappelijke concepten Present bias en Loss aversion ten grondslag aan het feit dat we niet altijd optimale beslissingen maken wanneer het op financiën aan komt.

Volgens de Present bias hebben we de neiging om vooral waarde te hechten aan zaken die zich afspelen in de nabije toekomst. Bijvoorbeeld, wanneer we kinderen de keuze geven om nu een chocoladereep te eten of twee stuks over 15 minuten, zal de meerderheid kiezen om de reep direct te consumeren. Omdat sparen vaak niet direct loont, maar tijd nodig heeft om resultaat te hebben, heeft deze bias voor bepaalde mensen directe gevolgen voor hun spaargedrag.

Een andere bias met een negatieve impact op ons spaargedrag is Loss aversion. Loss aversion betekent dat we de uitkomst van bepaald gedrag eerder als een verlies zien dan winst, zelfs wanneer dit gedrag leidt tot net zoveel verlies als winst en ook wanneer er meer winst valt te boeken dan verlies te lijden. Omdat ons brein geprogrammeerd is om verlies te vermijden, kan het zijn dat we niet (voldoende) sparen. We denken bij sparen immers vaak eerder aan wat we verliezen, namelijk allerlei leuke aankopen in het hier en nu, dan aan wat we ermee winnen: financiële zekerheid in de toekomst.

Denk aan je toekomstige zelf

Om sparen te promoten, moeten we ervoor zorgen dat bij mensen de genoemde biases niet optreden. Een manier hiervoor is om mensen te stimuleren een toekomstige versie van zichzelf voor te laten stellen. Diverse studies hebben aangetoond dat wanneer mensen werd gevraagd zich een voorstelling te maken van hun toekomstige zelf, zij eerder geneigd waren om te kiezen voor lange termijn voordelen dan voor korte termijn voordelen, om een automatisch spaarplan te openen, en zij eerder kozen voor een spaarrekening met meer voordelen voor de lange termijn dan voordelen op de korte termijn dan zij die niet gevraagd werden om te denken aan hun toekomstige zelf.

Door op te schrijven hoe je jouw financiële toekomst ziet, dit te delen met anderen en door dit verhaal over je financiële toekomst bijvoorbeeld eens per maand te lezen, kun je je eigen spaargedrag op een positieve manier beïnvloeden.

Maak jezelf een belofte om te sparen en deel die belofte met anderen

Om het effect van de Present en Loss aversion bias te niet te doen, suggereerden andere studies dat het maken van een belofte aan jezelf een effectieve strategie is om sparen te stimuleren. Een eenvoudige verklaring hiervoor is dat mensen eerder geneigd zijn om gedrag te vertonen dat overeenkomstig is met hun woorden en intenties. Deze neiging wordt nog sterker wanneer mensen deze woorden en intenties opschrijven of publiekelijk uiten, vooral omdat het brein geprogrammeerd is om situaties te voorkomen waarin we moeten liegen.

Minimale acties met grote gevolgen

Deze relatief minimale acties hebben in de praktijk al grote gevolgen gehad. Bijvoorbeeld, het “Save More Tomorrow” programma in de VS speelt direct in op de Present bias en Loss aversion bias door mensen te committeren te sparen in de toekomst. In slechts 3 jaar is de balans op de spaarrekening van deelnemers aan het programma met gemiddeld 10% gestegen.

Net als in het pokerspel zijn er in het leven vele factoren waarover we geen controle hebben en net als met poker kunnen minimale acties grote gevolgen hebben. Desalniettemin heeft de gedragswetenschap ons geleerd dat wanneer we bepaalde ‘nudges’ adopteren, we succesvoller kunnen anticiperen op het onverwachte en met minimale acties een positieve uitkomst kunnen realiseren.

Dr. Elroy Boers, september 2020